مقدمه
آفتاب ، دوست یا دشمن پنهان پوست ؟
نور خورشید منبع حیات است ؛ اما همین منبع زندگی ، می تواند پوست ما را هدف آسیب های عمیق و خطرناکی قرار دهد . در دنیای امروز که گرمایش زمین و افزایش شدت پرتوهای فرابنفش به تهدیدی جدی برای سلامت پوست تبدیل شده است ، مراقبت از پوست در برابر آفتاب دیگر یک انتخاب نیست ؛ بلکه یک ضرورت است . اگر چه نور خورشید نقش مهمی در تنظیم ساعت زیستی و تولید ویتامین دی دارد ، اما تابش بی رویه آن می تواند منجر به آسیب های جبران ناپذیراز جمله پیری زودرس تا سرطان پوست شود . این مقاله نگاهی علمی و تخصصی به اثرات اشعه فرابنفش ، راه های پیشگیری از آسیب های پوستی و نقش کلیدی ضد آفتاب ها دارد و خواندن آن به افرادی که به زیبایی و سلامت پوستشان اهمیت می دهند توصیه می شود .
با اشعه های فرابنفش و انواع آن آشنا شوید
اشعه فرابنفش نوعی تابش نامرئی از نور خورشید است که فراتر از طیف نور مرئی انسان قرار دارد . این اشعه بین نور بنفش و پرتوهای ایکس در طیف الکترومغناطیسی جای می گیرد و به همین دلیل به آن فرابنفش گفته می شود .
ویژگی های اشعه فرابنفش عبارتند از :
- نامرئی برای چشم انسان
- دارای انرژی بالا که می تواند باعث تغییرات شیمیایی در پوست شود .
- قابلیت نفوذ در پوست و ایجاد اثرات کوتاه مدت و بلند مدت مانند آفتاب سوختگی ، پیری پوست و سرطان
انواع اشعه فرابنفش و ویژگی آن ها
فرابنفش نوع آ :
- طول موج بلندتر
- نفوذ عمیق تر به پوست
- عامل اصلی پیری زودرس ، افتادگی پوست و چین و چروک
- باعث تخریب کلاژن و آسیب های سلولی می شود
- حدود 95% از اشعه فرابنفش خورشید را تشکیل می دهد .
- در تمام ساعات روز حتی در روزهای ابری موجود است
فرابنفش نوع ب :
- طول موج کوتاه تر
- نفوذ سطحی تردر لایه خارجی پوست
- عامل اصلی آفتاب سوختگی
- می تواند باعث تغییرات دی ان ای و ایجاد سرطان پوست شود
- شدت آن در تابستان و ساعات ظهر بیشتر است
فرابنفش نوع سی :
- خطرناکترین نوع از نظر انرژی
- توسط لایه اوزون جذب می شود و در سطح زمین وجود ندارد
آسیب های نور خورشید به پوست
- آفتاب سوختگی : التهاب ، درد ، پوسته ریزی و قرمزی
- پیری زودرس : تخریب کلاژن ، چین و چروک و افتادگی پوست
- ایجاد لک : کک و مک ، تیرگی موضعی و لک بارداری
- سرطان پوست : به ویژه ملانوما و کارسینوم سلولی
- ضعف سیستم ایمنی پوست : کاهش قدرت دفاعی سلول ها
راهکارهای طلائی برای مراقبت از پوست در برابر آفتاب
1- پوشش فیزیکی مناسب
- استفاده از لباس هایی با بافت متراکم و رنگ تیره برای جلوگیری از نفوذ نور
- استفاده از کلاه لبه دار برای محافظت از صورت و گردن
- استفاده از عینک آفتابی برای محافظت از چشم و اطراف آن
2- اجتناب از قرار گرفتن در آفتاب در ساعات اوج تابش
بین ساعت 10 صبح تا 4 عصر شدت اشعه های مضر در بیشترین حالت ممکن است بنابراین اگر مجبور به بیرون رفتن هستید ، زیر سایه حرکت کنید یا از پوشش مناسب و چتر استفاده کنید .
3- تقویت پوست با تغذیه مناسب
مصرف خوراکی های سرشار از آنتی اکسیدان مانند :
- ویتامین سی ( مرکبات ، کیوی ، فلفل دلمه ای )
- ویتامین ای ( آجیل ، آووکادو ، روغن زیتون )
- بتاکارون ( هویج ، انبه ، کدو تنبل )
- لیکوپن ( گوجه فرنگی ، هندوانه )
این مواد به دفاع طبیعی پوست در برابر رادیکال های آزاد ناشی از نور خورشید کمک می کنند .
4- استفاده از سرم ها و کرم های حاوی آنتی اکسیدان
سرم ویتامین سی
خنثی کننده آسیب های ناشی از اشعه فرابنفش و کمک به روشن شدن پوست
کرم حاوی نیاسینامید یا رتینول
تقویت بازسازی سلولی و کاهش لک
5- پاکسازی پوست در پایان روز
- پاک کردن ضد آفتاب و آلودگی های سطحی قبل از خواب ضروری است .
- استفاده از شوینده های ملایم و تونر برای بازگرداندن تعادل پوست توصیه می شود .
6- مراقبت از نواحی فراموش شده
اغلب فراموش می کنیم به این نواحی ضد آفتاب بزنیم :
- گوش ها
- پشت گردن
- دست ها
- لب ها ( استفاده از بالم های لب با فاکتور محافظتی )
- پوست سر در افرادی با موهای کم پشت یا کوتاه
7- اطلاع از داروهایی که پوست را نسبت به آفتاب حساس تر می کنند
برخی داروها مانند آنتی بیوتیک ها ، قرص های ضد بارداری ، ایزوترتینوئین یا برخی داروهای ضد التهاب ، حساسیت به نور را افزایش می دهند . در این مواقع باید محافظت مضاعف صورت گیرد .
8- چکاب منظم پوست
در افرادی با پوست روشن ، سابقه خانوادگی سرطان پوست یا استفاده مکرر از سولاریوم ضروری است .
9- تقویت سد دفاعی پوست
پوستی که سد دفاعی محکمی دارد در برابر آسیب های ناشی از اشعه های مضر مقاوم تر عمل می کند . اقداماتی که انجام آن توصیه می شود :
- استفاده از کرم های حاوی سرامید ، پانتنول ، آلانتوئین و اسکوالان
- پرهیز از شستشوی بیش از حد یا استفاده از لایه بردارهای قوی در تابستان
10- استفاده روزانه از ضد آفتاب
استفاده از ضد آفتاب ، اصلی ترین راه مقابله در برابر اشعه های مضر فرابنفش است . ضد آفتاب محصولی مراقبتی است که به صورت کرم ، ژل ، لوسیون ، اسپری یا استیک تولید می شود و با استفاده موضعی روی پوست ، آن را در برابر اشعه های مضر فرابنفش محافظت می کند . ضد آفتاب ها حاوی ترکیباتی هستند که اشعه فرابنفش را جذب و یا آن را بازتاب داده و پراکنده می سازند .
ضد آفتاب ها به دو دسته تقسیم می شوند :
1- فیزیکی یا معدنی
حاوی موادی مانند زینک اکساید یا تیتانیوم دی اکساید هستند که پرتوهای مضر خورشید را منعکس می کنند .
2- شیمیایی
حاوی موادی مانند آووبنزون یا اکتینوکسات هستند که اشعه را جذب کرده و به گرما تبدیل می کنند .
چرا استفاده از ضد آفتاب مهم است ؟
- محافظت در برابر اشعه های مضر فرابنفش
- پیشگیری از سرطان پوست
- جلوگیری از پیری زودرس و لک های پوستی
- محافظت از پوست های تحت درمان
- اثربخشی مکمل های پوستی و کرم های روشن کننده
- جلوگیری از اختلالات رنگ دانه ای مثل ملاسما
- حفظ سلامت عمومی و زیبایی پوست در بلند مدت
- جلوگیری از تشدید بیماریهای پوستی حساس به نور مانند پسوریازیس
- محافظت از نواحی ظریف و فراموش شده مانند گوش ، دور چشم و دست ها
باورهای غلط و نادرست درباره نور خورشید و ضد آفتاب !
- ضد آفتاب فقط در تابستان لازمه×
- زمانی که از کرمپودر استفاده می کنم ، ضد آفتاب ضروری نیست ×
- ضد آفتاب مانع جذب ویتامین دی می شود×
- در خانه نیازی به ضد آفتاب نیست×
10 نکته طلایی که اغلب فراموش می کنیم !
1- استفاده از ضد آفتاب حتی در روزهای بارانی
2- استفاده از ضد آفتاب مخصوص برای لب ها با فاکتور محافظتی مخصوص
3- استفاده از ضد آفتاب برای پوست سر در افراد کم مو
4- استفاده از ضد آفتاب در محیط های بسته
5- پاک کردن ضد آفتاب هنگام شب با شوینده مناسب
6- استفاده روی گردن ، گوش و دست ها
7- استفاده از ضد آفتاب حتی در زمستان
8- تجدید ضد آفتاب در طول سفر و به خصوص هنگام شنا
9- استفاده از فاکتور محافظتی مناسب
10- استفاده کافی از ضد آفتاب
راهنمای کامل انتخاب ضد آفتاب بر اساس نوع پوست
هر نوع پوست ویژگی های خاص خود را دارد و استفاده از ضد آفتاب نامناسب ممکن است باعث جوش ، خشکی یا تحریک پوست شود . پس انتخاب درست ، هم از پوست محافظت می کند و هم سلامت و زیبایی آن را حفظ می کند .
1- پوست چرب و مستعد آکنه
پوست های چرب بیشتر در معرض جوش ، برق افتادن و منافذ باز هستند ، بنابراین ضد آفتابی که برای این نوع پوست انتخاب می شود باید ویژگی های خاصی داشته باشد .
ضد آفتاب مناسب :
- فاقد چربی
- ضد جوش
- با بافت ژل ، فلوئید یا امولسیون
- دارای بافت مات کننده
- زود جذب و بدون احساس سنگینی
- دارای فاکتور حفاظتی 30 تا 50
- بدون الکل و عطرهای محرک
- دارای ترکیبات کنترل کننده چربی مثل زینک ، نیاسینامید
- دارای ترکیبات تسکین دهنده و ضد حساسیت مانند آلانتوئین یا آلوئه ورا
- حاوی سالیسیلیک اسید برای پاکسازی منافذ و لایه برداری ملایم
2- پوست خشک و حساس
پوست های خشک نیاز به مراقبت خاصی دارند ؛ چون در برابر نور خورشید سریع تر دچار قرمزی ، خشکی ، پوسته پوسته شدن و چروک زودرس می شوند . بنابراین انتخاب یک ضد آفتاب مناسب ، باید دقیق و بر اساس نیازهای این نوع پوست باشد .
ضد آفتاب مناسب :
- با بافت کرم یا لوسیون مرطوب کننده
- دارای ترکیبات نرم کننده مانند سرامید ، آلوئه ورا ، گلیسیرین ، پانتنول
- حاوی روغن های سبک طبیعی مثل روغن جوجوبا ، آووکادو
- حاوی هیالورونیک اسید برای جذب و حفظ رطوبت
- حاوی ترکیبات ضد التهاب و تسکین دهنده مثل آلانتوئین ، آلوئه ورا ، عصاره بابونه ، شی باتر
- بدون الکل ، بدون عطر و مواد تحریک کننده
3- پوست مختلط
پوست مختلط ، از چالش برانگیزترین نوع پوست هاست ؛ چرا که ترکیبی از نواحی چرب در ناحیه پیشانی و بینی و نواحی خشک در گونه ها است . بنابراین انتخاب یک ضد آفتاب مناسب ، نیاز به دقت و شناخت ترکیبات مناسب دارد .
ضد آفتاب مناسب :
- بافت سبک مثل فلوئید ، ژل یا کرم
- فرمول متعادل کننده چربی و رطوبت
- فاقد چربی اما آبرسان
- ضد جوش
- حاوی نیاسینامید برای کنترل چربی
- حاوی هیالورونیک اسید برای رطوبت رسانی سبک
- حاوی آلوئه ورا و پانتنول با خاصیت تسکین دهندگی پوست های حساس و تحریک شده
- حاوی آنتی اکسیدان ها برای محافظت در برابر آسیب های محیطی
توصیه می شود در این نوع پوست ، ازمصرف ضد آفتاب های کاملاً مات و ضد آفتاب های بسیار چرب و سنگین و همینطور محصولات حاوی الکل و عطر قوی خودداری شود .
4- پوست نرمال
پوست نرمال ، نه بیش از حد چرب است و نه خشک ؛ این نوع پوست ، متعادل ترین حالت پوستی به حساب می آید . اما این به معنای بی نیازی از مراقبت نیست ! در واقع پوست نرمال هم به یک ضد آفتاب مناسب نیازدارد تا هم از اشعه های مضر خورشید محافظت شود و هم تعادل طبیعی پوست حفظ گردد .
ضد آفتاب مناسب :
- بافت سبک و زود جذب
- فرمولاسیون متعادل بدون چربی یا خشکی اضافه
- مناسب استفاده روزانه
- حاوی نیاسینامید برای شفاف کنندگی و حفظ نعادل چربی
- حاوی آنتی اکسیدان ها مانند ویتامین ای و سی برای محافظت در برابر رادیکال های آزاد
- حاوی هیالورونیک اسید برای رطوبت رسانی متعادل
- حاوی آلوئه ورا برای تسکین دهندگی و نرم کنندگی ملایم
نحوه صحیح استفاده از کرم ضد آفتاب
استفاده از کرم ضد آفتاب تنها زمانی مؤثر است که درست ، به اندازه و در زمان مناسب استفاده شود . بسیاری از افراد اگرچه از ضد آفتاب استفاده می کنند ، اما به دلیل رعایت نکردن اصول آن ، ازتأثیرات بی شمار آن بر پوست محروم می مانند .
1- زمان صحیح استفاده :
ضد آفتاب را حداقل 15 تا 30 دقیقه قبل از قرار گرفتن در معرض آفتاب روی پوست خشک و تمیز بزنید تا فرصت جذب کامل داشته باشد .
2- تجدید ضد آفتاب :
اثر محافظتی ضد آفتاب ها دائمی نیست . باید هر 2 تا 3 ساعت یک بار مجدداً تمدید شود .
3- مقدار لازم :
برای صورت و گردن ، تقریباً به یک بند انگشت حدود 2 گرم نیاز دارید . برای نتیجه دهی بهتر حتماً از کرم به اندازه کافی استفاده کنید .
4- نواحی حساس را فراموش نکنید :
بسیاری از افراد استفاده از ضد آفتناب را فقط به گونه ها یا پیشانی محدود می کنند ، اما نواحی مانند پشت گوشها ، گردن ، دور چشم ها و پشت پلک و لب ها نیز بسیار آسیب پذیرهستند .
5- ترتیب استفاده در روتین پوستی :
اگر از محصولات مراقبتی استفاده می کنید ترتیب زیر را رعایت کنید :
- شوینده
- تونر یا آبرسان
- سرم یا مرطوب کننده
- ضد آفتاب
- محصولات آرایشی
سوالات پرتکرار در مورد ضدآفتاب
1- آیا باید در خانه هم از ضد آفتاب استفاده کنیم ؟
بله ، نور خوزشید از پنجره عبور می کند و نور آبی دستگاه ها هم می تواند در پیری زودرس نقش داشته باشد .
2- بهترین فاکتور حفاظتی برای استفاده روزانه چیست ؟
برای استفاده روزانه ضد آفتاب با فاکتور حفاظتی 30 کافی است ، اما اگر مدت طولانی در فضای باز هستید ، ضد آفتاب با غاکتور حفاظتی 50 پیشنهاد می شود .
3- آیا ضد آفتاب در پوست چرب باعث جوش می شود ؟
خیر ، اگر از محصولات مخصوص پوست چرب و فاقد چربی استفاده کنید ، احتمال ایجاد جوش بسیار کم می شود .
4- ضد آفتاب را قبل از کرم مرطوب کننده بزنم یا بعد ؟
ضد آفتاب آخرین مرحله روتین مراقبت از پوست است ؛ بعد از مرطوب کننده و قبل از آرایش .
5- اگر ضد آفتابم ضد آب باشد ، باز هم نیاز به تمدید دارد ؟
بله ، ضد آب بودن فقط به این معنی است که دربرابر شستشو و تعریق مقاوم تر است ، اما همچنان باید هر 2 ساعت تمدید شود .
6- آیا کودکان هم باید ضد آفتاب بزنند ؟
بله ، برای کودکان زیر 6 ماه باید قبل از استفاده با پزشک مشورت شود . برای کودکان بزرگ تر ، محصولات قیزیکی و بدون عطر بهترین انتخاب اند .
7- می توانم ضد آفتاب و کرم پودر را با هم مخلوط کنم ؟
خیر ، این کار می تواند میزان فاکتور حفاظتی را کاهش دهد . بهتر است ابتدا ضد آفتاب را بزنید ، چند دقیقه صبر کنید و سپس آرایش کنید .
8- آیا ضد آفتاب تاریخ انقضا دارد ؟
بله ، بعد از تاریخ انقضا اثر محافظتی آن کاهش می یابد و باید دور ریخته شود .
9- آیا کرم ضد آفتاب عوارض دارد ؟
در صورت استفاده صحیح و انتخاب درست بر اساس نوع پوست ، هیچ عوارضی ندارد . اما استفاده از محصولات نامرغوب یا ناسازگار با پوست می تواند منجر به بروز این علائم گردد :
- جوش
- التهاب
- خارش
- خشکی
تأثیر ضد آفتاب ها بر میکروبیوم پوست !
بیشتر ما ضد آفتاب را فقط یک سپر در برابر اشعه های مضر آفتاب می دانیم ، اما کمتر کسی می داند که این محصولات می توانند بر میکروبیوم پوست ما هم اثر بگذارند . میکروبیوم پوست شامل میلیاردها باکتری و موجودات میکروسکوپی مفید است که به حفظ رطوبت ، تقویت سد دفاعی و جلوگیری از رشد باکتری های مضر کمک می کنند .
ضد آفتاب و تعادل میکروبیوم
بر اساس پژوهش های جدید ، برخی فرمولاسیون های قدیمی ضد آفتاب ، به خصوص آن هایی که حاوی الکل های خشک کننده یا فیلترهای شیمیایی سنگین هستند ، می توانند تعادل این باکتری های مفید را موقتاً بر هم بزنند . در نتیجه خشکی بیش از حد پوست ، حساسیت و یا حتی تحریک غدد چربی ایجاد شده باعث بروز جوش و التهاب می شود .
نسل جدید ضد آفتاب ها : محافظت + تغذیه پوست
خبر خوب این است که فناوری های جدید در حال تولید ضد آفتاب هایی با پروبیوتیک ها و پری بیوتیک ها هستند . این ترکیبات نه تنها آسیب میکروبیوم را جبران می کنند ، بلکه به رشد باکتری های مفید کمک می کنند تا پوست سالم تر و مقاوم تری داشته باشیم .
سخن آخر
کرم های ضد آفتاب ، فراتر از یک محصول زیبایی ، سپری حیاتی برای حقظ سلامت پوست ما در برابر نور خورشید هستند . انتخاب صحیح ضد آفتاب ، توجه به نوع پوست و استفاده منظم ، همراه با توجه به فناوری های نوین ، می تواند از آسیب های جدی جلوگیری کند و پوست را برای سالهای طولانی سالم و شاداب نگه دارد . پس هر روز ، ضد آفتاب را فراموش نکنید !